w sprawie warunków finansowania przez Narodowy Fundusz Zdrowia w 2009 roku świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień

Mając na uwadze konstytucyjne gwarancje ochrony zdrowia oraz zapewnienie równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej Konwent Marszałków Województw RP stoi na stanowisku, iż:

  1. Udział środków pieniężnych na opiekę psychiatryczną i leczenie uzależnień w planach finansowych poszczególnych Oddziałów Wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia nie może być niższy niż 4,1 % ogółu środków ujętych w niniejszym planie. Z tej puli na leczenie szpitalne pacjentów z zaburzeniami psychicznymi i uzależnionych, aby mogło ono skutecznie realizować swoje zadanie, powinno być przeznaczone 75% środków finansowych.
  2. Wycena wartości jednostkowej świadczenia w 2009 roku powinna w całości zawierać kwotę przeznaczoną dotychczas na wzrost wynagrodzeń w ramach ustawy z dnia 22 lipca 2006 roku o przekazywaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. Nr 149, poz. 1076, ze zm.). Wzrost wartości umów powinien nastąpić poprzez podniesienie ceny jednostkowej świadczenia, a nie poprzez zwiększenie ilości zakontraktowanych usług.
  3. Należy zróżnicować źródła finansowania psychiatrii. Zasadnym jest, aby obciążenia finansowe dotyczące:
    • psychiatrii sądowej w całości ponosił Skarb Państwa z części budżetu pozostającej w dyspozycji resortu sprawiedliwości,
    • kosztów leczenia osób nie posiadających ubezpieczenia pokrywał Skarb Państwa z części budżetu pozostającej w dyspozycji resortu polityki społecznej
      oraz, aby
    • leczenie uzależnień odbywało się przy zagwarantowanym udziale środków pochodzących z podatku akcyzowego od wyrobów alkoholowych.

 

UZASADNIENIE

ad 1
Z opublikowanego przez Najwyższą Izbę Kontroli w marcu 2008 roku raportu 0 wynikach kontroli funkcjonowania opieki psychiatrycznej, ze szczególnym uwzględnieniem opieki stacjonarnej w latach 2005-I półrocze 2007 (skontrolowano 24 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej) wynika, że umowy z NFZ pokrywały 60-80% kosztów zrealizowanych świadczeń zdrowotnych w rodzaju opieka psychiatryczna 1 leczenie uzależnień. W trakcie ogólnopolskiej konferencji „Organizacja i finansowanie lecznictwa psychiatrycznego w Polsce" (Warszawa, 3-4.11.2008) wykazano, na podstawie danych z różnych województw, że niedobór finansowania świadczeń utrzymuje się w podobnej proporcji nadal, tj. w roku 2008, a więc już po opublikowaniu raportu NIK. Obecny udział wydatków na opiekę psychiatryczną i leczenie uzależnień w ogólnym planie wydatków wynosi 3,4%, zaś w latach 1999-2007 zmieniał się w zakresie 2,6-3,7% i nigdy nie pokrywał kosztów realizacji świadczeń. Postulowany udział środków pieniężnych na opiekę psychiatryczną i leczenie uzależnień na poziomie 4,1% jest więc propozycją strategicznej zmiany opisanego stanu rzeczy.
Istniejące dysproporcje pomiędzy ponoszonymi przez zakłady kosztami związanymi z leczeniem osób z zaburzeniami psychicznymi a przychodami uzyskiwanymi w ramach umów z Narodowym Funduszem Zdrowia prowadzą do zadłużania zakładów opieki zdrowotnej, a w konsekwencji obniżania standardu i ograniczania udzielanych świadczeń. W rezultacie tego kryzysu, postępuje faktyczny zanik wysokospecjalistycznych świadczeń w polskiej psychiatrii.
Postulowane zabezpieczenie środków na psychiatryczne lecznictwo szpitalne w ilości 75% ogólnej kwoty środków finansowych przeznaczonych na leczenie psychiatryczne, wynika z potrzeby przeciwdziałania dalszej dekapitalizacji i dezorganizacji tej podstawowej dla bezpieczeństwa zdrowotnego części opieki psychiatrycznej. Brak w Polsce szeregu form opieki psychiatrycznej (głównie tzw. form pośrednich) nie wynika z nadmiaru miejsc leczenia stacjonarnego „kosztem" tych form (co dowodzą odpowiednie statystyki europejskie), lecz w ogóle z niedoboru środków przeznaczanych na psychiatrię. W ostatnich 15 latach tempo likwidacji miejsc stacjonarnych (łóżek) psychiatrycznych w Polsce przyjęło niebezpieczne rozmiary: przeciętnie 500-1000 łóżek rocznie. W tym czasie nie doszło jednak do zorganizowania alternatywnych form pomocy, co podważa tezę o istnieniu wewnętrznych rezerw w finansowaniu opieki psychiatrycznej.

ad 2
Zobowiązania jednostek wobec pracowników, wynikające ze wzrostu wynagrodzeń na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 lipca 2006 roku, nie mogą być zrealizowane poprzez zakontraktowanie większej ilości świadczeń. Stacjonarne zakłady psychiatryczne funkcjonują przy zajęciu (obłożeniu) łóżek na poziomie około 90%. Przywołując dane pochodzące z cytowanego raportu NIK, wskaźnik ten waha się od 82,0% do nawet 109,3 %. Wzrost ilościowy świadczeń jest więc niewykonalny. Z kolei w systemie ambulatoryjnej pomocy wzrost ilościowy jest także nierealny z powodu ograniczonych zasobów kadrowych.

ad 3
Trudności związane ze zbyt niskim finansowaniem opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień przez NFZ, dodatkowo pogłębia konieczność pokrywania całości lub części kosztów związanych z realizacją zadań z zakresu psychiatrii oraz leczenia szczególnych grup osób. Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 70, poz.473, ze zm.), na wydatki związane z realizowaniem Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, przeznacza się corocznie z budżetu państwa środki w wysokości 1% podatku akcyzowego od wyrobów alkoholowych. Środki te są przeznaczone na różne formy pomocy dla osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin, działalność informacyjną i wychowawczą, kształcenie specjalistów i prowadzenie badań naukowych nad problemami alkoholowymi. W pozostałych przypadkach (nieubezpieczeni i podsądni), brak jest odpowiednich regulacji prawnych zapewniających źródła finansowania tych świadczeń.

Konwent Marszałków Województw RP zwraca się do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Zdrowia oraz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia o uwzględnienie niniejszego stanowiska podczas kontraktowania świadczeń na 2009 rok i przyjęcie odpowiednich rozwiązań prawnych, które zapewnią właściwe i dostateczne finansowanie świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

Przewodniczący Konwentu Marszałków Województw RP
Marek Nawara