tryb obiegowy
w związku z konsultacjami publicznymi dotyczącymi Zielonej księgi Komisji Europejskiej w sprawie spójności terytorialnej

 

Konwent Marszałków Województw RP z uznaniem przyjmuje fakt opublikowania przez Komisję Europejską Zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej, doceniając znaczenie tego dokumentu dla promowania idei spójności terytorialnej.

Konwent Marszałków Województw RP wyraża oczekiwanie, iż konsultacje Zielonej księgi wpłyną istotnie na wzrost zainteresowania problematyką spójności terytorialnej wśród podmiotów odpowiedzialnych za planowanie i realizację polityk publicznych, zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i na poziomie poszczególnych państw członkowskich UE, a także pozwolą na ujednolicenie rozumienia tych kwestii.

Mając na uwadze potrzebę aktywnego udziału polskich regionów w konsultacji Zielonej księgi, Konwent Marszałków Województw RP wyraża następujące stanowisko:

  1. Wbrew deklaracjom wiążącym publikację Zielonej księgi z konkluzjami nieformalnego spotkania ministrów odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne i rozwój regionalny w Lipsku w 2007 roku, przedstawiony do konsultacji dokument w bardzo ograniczonym stopniu przyczynia się do pogłębienia rozumienia koncepcji spójności terytorialnej oraz jej skutków dla praktyki planowania i realizacji polityk publicznych. Za jeden z istotnych deficytów Zielonej księgi należy uznać brak alternatywnych definicji spójności terytorialnej oraz wstępnej analizy konsekwencji przyjęcia określonego sposobu rozumienia tego pojęcia. W Zielonej księdze brak jest także propozycji kierunkowych działań służących wdrożeniu koncepcji spójności terytorialnej pomimo, że takie oczekiwanie zostało sformułowane w IV Raporcie na temat spójności, społecznej i gospodarczej oraz Agendzie Terytorialnej UE.
  2. Różnorodność terytorialna stanowi ważny atut Wspólnoty, który może i powinien przyczynić się do zrównoważonego rozwoju całego jej terytorium i tworzenia silnych podstaw jej konkurencyjności na arenie globalnej. W tym kontekście, spójność terytorialna powinna być rozumiana jako stały, oparty na współpracy, proces angażujący wszystkich uczestników polityki rozwoju. Spójność terytorialna powinna zmierzać do promowania harmonijnego, trwałego rozwoju całego terytorium UE, a także do poprawy warunków życia jej mieszkańców, przy wykorzystaniu specyficznych, endogenicznych potencjałów jej regionów.
  3. Spójność terytorialna powinna wyrażać się przede wszystkim ciągłością w dostępie do dóbr i usług oraz osiągnięć cywilizacyjnych, jakimi dysponuje przestrzeń. Powinny ją charakteryzować takie zasady, jak: równość szans, uczciwa konkurencja, solidarność, odpowiedzialność pokoleniowa, partnerstwo. Spójność terytorialną należy wiązać z - uzasadnioną kryteriami ekonomicznymi i społecznymi - celową i selektywną interwencją publiczną, stymulującą harmonijny rozwój wszystkich regionów. Interwencja ta powinna koncentrować się na przestrzennej integracji obszarów słabiej rozwiniętych z obszarami silniejszymi, a także na tworzeniu warunków dla dyfuzji efektów wzrostu z obszarów, w których są one generowane do obszarów charakteryzujących się wolniejszym tempem rozwoju. By dyfuzja była efektywna, należy równocześnie wzmacniać zdolności absorpcyjne tych obszarów. Należy promować dyfuzyjno-absorpcyjny model rozwoju.
  4. Planowanie polityk publicznych, ukierunkowanych na osiąganie spójności terytorialnej, powinno polegać min. na ocenie terytorialnego oddziaływania interwencji na poprawę dostępności różnych usług publicznych lub wzmocnienia funkcji gospodarczych różnych typów obszarów (np. obszary o niskiej gęstości zaludnienia, obszary słabo dostępne, obszary słabe pod względem strukturalnym). Logika spójności terytorialnej powinna być podstawą planowania polityk wspólnotowych, a nie wyłącznie weryfikatorem ich skuteczności.
  5. Realna implementacja wymiaru terytorialnego do praktyki programowania i realizacji polityk publicznych oznacza konieczność budowania wysokich kompetencji władz publicznych w zakresie takiego przygotowania i realizacji polityki rozwoju, w której aspekt gospodarczy i społeczny zostaną powiązane z wymiarem terytorialnym, a także w zakresie upowszechniania ocen ex-ante oddziaływania terytorialnego polityk sektorowych (m.in. transport, telekomunikacja, energetyka, ochrona środowiska, rozwój obszarów wiejskich). Oznacza to m.in. potrzebę budowania narzędzi służących lepszemu diagnozowaniu i wykorzystywaniu potencjału tkwiącego w rożnych typach obszarów.
  6. Wyzwania stojące przed spójnością terytorialną należy definiować z uwzględnieniem istniejących zróżnicowań przestrzennych, zarówno w wymiarze wspólnotowym, jak i krajowym oraz regionalnym:
    • na poziomie wspólnotowym spójność terytorialną należy rozumieć głównie jako zwiększenie poziomu dostępności do europejskich centrów aktywności - głównie w aspekcie transportowym i komunikacyjnym,
    • na poziomie krajowym spójność terytorialna powinna oznaczać poprawę dostępności do głównych centrów aktywności w kraju oraz poprawę powiązań z głównymi centrami wzrostu w państwach sąsiednich - głównie w aspekcie dostępności do ośrodków innowacji oraz centrów nauki i wiedzy,
    • na poziomie regionalnym - spójność terytorialna powinna być definiowana przez pryzmat dostępności do rynku pracy, rynku edukacji (w tym akademickiej), opieki medycznej, oferty kulturalnej, terenów wypoczynku itd.
  7. Wdrażaniu koncepcji spójności terytorialnej towarzyszyć powinny działania polegające na określeniu właściwej roli małych i średnich miast, stanowiących potencjalne bieguny rozwoju. Ośrodki te mają do odegrania zasadniczą rolę w tworzeniu wielofunkcyjnych subregionalnych rynków pracy (wiążących zasoby ludzkie na obszarach wiejskich), a także rynku usług edukacyjnych oraz transportu zbiorowego i ochrony środowiska. Skuteczne kreowanie takich ośrodków wzrostu może przyczynić się do ograniczenia wyludniania obszarów słabiej rozwiniętych.
  8. Należy podkreślić, że powodzenie osiągania modelu rozwoju opartego na koncepcji spójności terytorialnej, nie zależy jedynie od polityki przestrzennej polegającej na wspieraniu przedsięwzięć eliminujących bariery łub skracających odległości w układzie terytorialnym nawet, jeśli będzie ona długofalowa i skuteczna. Warunkiem determinującym powodzenie tej koncepcji, zwłaszcza na szczeblu regionalnym i lokalnym, będą także efektywne działania władz publicznych na rzecz budowania aspiracji lokalnych w pozametropolitalnych częściach regionów, a także na rzecz wzmacniania zdolności podmiotów gospodarczych do tworzenia efektywnych powiązań kooperacyjnych.

Mając na uwadze powyższe, Konwent Marszałków Województw RP:

  • podkreśla, że problematyka spójności terytorialnej powinna być rozumiana nie tylko w kategoriach nowego celu agendy politycznej UE, ale również - w wymiarze horyzontalnym - jako ważna idea przewodnia, określająca nowe podejście władz publicznych do planowania przestrzennego i programowania polityk publicznych, którego jednym z najważniejszych problemów jest integracja w jeden nurt przestrzennych i społeczno - gospodarczych aspektów planowania;
  • dostrzega rosnący wpływ polityk wspólnotowych na rozwój terytorialny, co oznacza, że wypracowywanie kształtu tych polityk powinno w większym stopniu uwzględniać specyficzne potencjały lokalne, regionalne i krajowe, a także powinno brać pod uwagę zintegrowane (terytorialne) podejście do rozwoju;
  • wyraża przekonanie, że dla lepszego wykorzystania specyficznych regionalnych i lokalnych czynników rozwoju niezbędna jest efektywniejsza koordynacja polityk sektorowych na poziomie regionalnym, przy czym przełożenie priorytetów wspólnotowych na poziom regionalny powinno następować w sposób bardziej interaktywny i poprzez pogłębioną dyskusję merytoryczną z regionami;
  • z uwagą oczekuje na rezultaty konsultacji podsumowane przez Komisję Europejską w odrębnym raporcie, który powinien zawierać odpowiedzi na pytania sformułowane w Zielonej księdze, stanowiąc jednocześnie jedną z podstaw do prac nad pakietem legislacyjnym w ramach kolejnej perspektywy finansowej UE.

Przewodniczący
Konwentu Marszałków Województw RP

W zastępstwie
Wicemarszałek Województwa Małopolskiego
Roman Ciepiela