w sprawie: roli samorządów wojewódzkich w planowaniu energetycznym

 

Energetyka jest jedną z kluczowych dziedzin gospodarki, stanowiącą o jej potencjale rozwojowym i mająca wpływ bezpośredni i pośredni na wiele obszarów życia zarówno gospodarczego jak i społecznego. Fakt ten znajduje odzwierciedlenie w strategiach rozwoju poszczególnych województw. Cały sektor paliwowo-energetyczny ma istotny wpływ na tworzenie warunków rozwoju gospodarczego, jako elementu prowadzenia polityki rozwoju województwa, zgodnie z zapisami ustawy o samorządzie województwa.

 

Zadania samorządu województwa w dziedzinie gospodarki energetycznej określa ustawa Prawo Energetyczne oraz Polityka Energetyczna Polski. Samorząd wojewódzki odpowiedzialny jest za zapewnienie warunków dla rozwoju infrastrukturalnych połączeń międzyregionalnych i wewnątrz-regionalnych oraz koordynację rozwoju energetyki na terenie województwa.

 

W istniejącym stanie prawnym rola samorządów szczebla wojewódzkiego w kreowaniu polityki energetycznej na poziomie regionu nie jest ustawowo doprecyzowana w takim zakresie jak rola przedsiębiorstw energetycznych czy nawet gmin. Zgodnie z zapisami ustawy samorząd województwa opiniuje gminne projekty założeń do planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe w zakresie koordynacji współpracy z sąsiednimi gminami oraz w zakresie zgodności z polityką energetyczną państwa. Zarząd województwa, na wniosek Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, opiniuje plany rozwoju przedsiębiorstw energetycznych. Dotychczasowe doświadczenia dowodzą, że opiniowanie to ma często charakter bardziej formalny niż merytoryczny a zapis odnoszący się do uczestnictwa samorządu województwa w planowaniu zaopatrzenia w energię na obszarze województwa zostaje w praktyce słabo wykorzystywany. Także opiniowanie planów rozwoju zakładów energetycznych, w przypadku braku kompletu gminnych założeń do planów zaopatrzenia w energię oraz braku odpowiedniego dokumentu odnoszącego się do poziomu regionu, jest merytorycznie niezmiernie trudne albo wręcz niemożliwe.

 

W przygotowywanym aktualnie projekcie Ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne, ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o planowaniu przestrzennym (Projekt z dnia 10.01.2008 r.) proponuje się zapisy ograniczające zadania samorządu wojewódzkiego w dziedzinie gospodarki energetycznej, a mianowicie:

 

- Przeniesienie z samorządu województwa na samorząd powiatowy funkcji uczestnictwa w planowaniu zaopatrzenia w ciepło, energie elektryczna i paliwa gazowe w zakresie koordynacji współpracy pomiędzy gminami oraz opiniowania projektów założeń sporządzanych przez gminy.

- Wykreślenie zapisu zobowiązującego Ministra Gospodarki do współdziałania z wojewodami oraz samorządami terytorialnymi w sprawach planowania i realizacji systemów zaopatrzenia w paliwa i energię.
- Powierzenie opiniowania planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się dystrybucją energii elektrycznej pod kątem zgodności z dokumentami i planami lokalnymi właściwym wójtom, burmistrzom bądź prezydentom.

Jednocześnie wymieniony projekt ustawy nie znosi obowiązku opiniowania, przez województwa, na wniosek Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, projektów planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła oraz obowiązku opiniowania wniosków o udzielenie, zmianę bądź cofnięcie koncesji dla przedsiębiorstw energetycznych.

 

Proponowane zmiany są niezgodne z oczekiwaniami samorządów wojewódzkich ponieważ zasadniczo ograniczają ich zadania merytoryczne w dziedzinie gospodarki energetycznej, jednocześnie pozostawiając zarządom województw obowiązki o charakterze formalno – administracyjnym. Zdecydowanie korzystne skutki, dla wszystkich uczestników życia gospodarczego, przyniesie natomiast określenie w ustawie terminu w którym gminy winny uchwalić pierwsze założenia do planów zaopatrzenia w energię oraz terminów aktualizacji założeń. Także opiniowanie przez wójtów, burmistrzów bądź prezydentów planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych winno przynieść pozytywne efekty.

 

W aktualnej sytuacji istnieje zatem potrzeba:

1. wprowadzenia zapisów obligujących samorząd województwa do opracowania dokumentu o charakterze Wojewódzkiego Programu Rozwoju Energetyki, zgodnego z aktualną Polityką Energetyczną Polski, a jednocześnie uwzględniającego cechy charakterystyczne regionu,

2. zmiany propozycji zapisu art. 16 ust. 14 dotyczącego opiniowania przez wójta (burmistrza, prezydenta) planów rozwoju z:

        „przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się dystrybucją energii elektrycznej występuje o opinię do właściwego wójta....

        na

        „przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się dystrybucją nośników energii występuje o opinię do właściwego wójta....

3. utrzymania funkcji opiniowania przez samorządy województw gminnych założeń do planów zaopatrzenia w energię poprzez modyfikację proponowanych zapisów na:

- Art. 17 ust. 1 - „samorząd powiatu uczestniczy w planowaniu zaopatrzenia w paliwa gazowe, energię elektryczną i ciepło na obszarze powiatów w zakresie określonym w art. 19 ust. 5,

Art. 17 ust. 2 - „samorząd województwa bada zgodność planów zaopatrzenia w paliwa gazowe, energię elektryczną i ciepło z polityką energetyczną państwa określoną w aktualnym dokumencie, o którym mowa w art. 15 a”.

- Art. 19 ust. 5 - „projekt założeń oraz jego zmiany podlegają opiniowaniu przez samorząd powiatowy w zakresie koordynacji współpracy z innymi gminami oraz przez samorząd województwa w zakresie zgodności z założeniami polityki energetycznej państwa określonej w aktualnym dokumencie, o którym mowa w art. 15 a”.

4. ograniczenia mało wartościowych merytorycznie a pracochłonnych czynności administracyjnych dotyczących opiniowania, na wniosek Urzędu Regulacji Energetyki, wniosków o udzielanie koncesji na wytwarzanie, przesył lub dystrybucję energii( Art.23 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt.1)

 

5. wprowadzenia zapisu zobowiązującego Urząd Regulacji Energetyki do wyegzekwowania od wnioskodawcy w procedurze udzielania, cofania, zmiany, bądź przedłużania koncesji, dowodów świadczących o jego niezaleganiu z opłatami za korzystanie ze środowiska.

Sprostanie nowym wyzwaniom, przed którymi stoi cała branża energetyczna, wymaga czynnego uczestnictwa w rozwiązywaniu kluczowych problemów wszystkich zainteresowanych stron, w tym samorządów od szczebla gminnego do wojewódzkiego.

 

Uzasadnienie
do stanowiska Konwentu Marszałków


Dotychczasowe, prawie dziesięcioletnie doświadczenia, upoważniają do zdefiniowania i oceny roli samorządów wojewódzkich w dziedzinie planowania energetycznego oraz poszukiwania rozwiązań umożliwiających bardziej skuteczne wypełnianie zadań określonych w POLITYCE ENERGETYCZNEJ POLSKI.

 

Obowiązująca ustawa - Prawo energetyczne - nakłada na samorząd województwa obowiązek uczestniczenia w planowaniu zaopatrzenia w energię i paliwa na obszarze województwa poprzez opiniowanie gminnych założeń do planów w zakresie koordynacji współpracy z innymi gminami oraz w zakresie zgodności z polityką energetyczną państwa.

 

Przytoczone zapisy z góry zakładają dla samorządu wojewódzkiego rolę biernego uczestnika w planowaniu energetycznym. Biorąc dodatkowo pod uwagę fakt, że w skali kraju dotychczas zaledwie około 30% gmin przygotowało założenia do planów zaopatrzenia w energię i paliwa (ustawa nie określa terminu ich przygotowania), faktycznie pełnioną przez ten organ rolę można uznać za niemal marginalną. Biorąc pod uwagę aktualne i przyszłe wyzwania jakie stoją przed energetyką wydaje się nieodzowne postawienie przed tym szczeblem samorządu zadań o charakterze kreatywnym, wynikających z wdrażania Polityki Energetycznej Polski na obszarze województwa.

 

Poszczególne województwa, a nawet podregiony wewnątrz województw, wykazują duże zróżnicowanie w zakresie stopnia zurbanizowania, dominujących sektorów gospodarki, dostępu do nośników energii, naturalnych uwarunkowań dotyczących możliwości wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, itp. Winny więc dostosowywać (w znaczeniu uszczegółowienia) zapisy krajowej polityki energetycznej do lokalnych możliwości i lokalnych oczekiwań.

 

Spełnienie wymienionych postulatów wymaga przygotowania przez samorząd województwa dokumentu który umożliwiłby faktyczną koordynację rozwoju energetyki na obszarze województwa oraz zapewnić warunki do realizacji przedsięwzięć o znaczeniu regionalnym i międzyregionalnym. W zakresie bardzo ważnego sektora energetyki – tj. energetyki komunalnej - rola samorządów wszystkich szczebli oraz poziom i jakość ich współpracy przy tworzeniu tego dokumentu może mieć znaczenie fundamentalne. Winien on być także rozwinięciem i uszczegółowieniem zapisów Strategii Rozwoju Województwa w dziedzinie energetyki i stanowić bardzo silną podstawę merytoryczną do wprowadzania odpowiednich zapisów w Regionalnym Programie Operacyjnym. Może ponadto stanowić merytoryczną podstawę dla opiniowania planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych.

 

Dokument, roboczo nazwany Wojewódzkim Programem Rozwoju Energetyki, mógłby mieć strukturę zbliżoną do założeń do planu zaopatrzenia w energię i paliwa dla obszaru województwa odniesioną do poziomu ponadgminnego. Nie może on jednak pełnić funkcji założeń bądź planu, ponieważ nie powinien kolidować z zasadą pomocniczości w relacjach województwo - gmina. Winien on wskazywać i uzasadniać, zgodnie z polityką energetyczną państwa, kierunki rozwoju energetyki na określonych obszarach oraz zawierać zapisy zapewniające realizację elementów o znaczeniu ponadlokalnym. W zakresie współpracy ponadregionalnej należy rozważyć obowiązek opiniowania odpowiednich zapisów przez województwa ościenne.

 

Aktualnie przygotowywany jest projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Projekt z dnia 10.01.2008 r.). Wprowadza on szereg istotnych zmian w kierunku dokładnie sprzecznym z oczekiwaniami wyartykułowanymi powyżej, jak:

- W proponowanym brzmieniu art. 12 wykreślono zapis dotyczący współdziałania Ministra Gospodarki z wojewodami oraz samorządami terytorialnymi w sprawach planowania i realizacji systemów zaopatrzenia w paliwa i energię. Zapis ten dawał samorządom (w tym szczebla wojewódzkiego) szansę ubiegania się o zapisy odpowiadające ich potrzebom, szczególnie w podsektorze energetyki komunalnej.

 

- Przeniesienie z samorządu województwa na samorząd powiatowy funkcji uczestnictwa w planowaniu zaopatrzenia w ciepło, energie elektryczna i paliwa gazowe w zakresie koordynacji współpracy pomiędzy gminami oraz opiniowania projektów założeń sporządzanych przez gminy w zakresie zgodności z polityką energetyczną państwa oraz koordynacji współpracy pomiędzy gminami. Taka propozycja sama w sobie raczej nie wpłynie na pobudzenie aktywności gmin w dziedzinie planowania energetycznego, a jednocześnie skutecznie odetnie samorząd wojewódzki od ważnego źródła informacji z obszaru energetyki. Jednocześnie warto zwrócić uwagę na fakt nieposiadania przez powiaty, w odróżnieniu zarówno od gmin jak i województw, jakichkolwiek kompetencji planistycznych, wobec czego trudno wskazać podstawy do wydawania przez powiaty bardziej wartościowych merytorycznie opinii. W projekcie ustawy nie znajdujemy zapisów dotyczących opiniowania projektów założeń przygotowanych przez gminy – powiaty grodzkie.

Jeszcze raz warto przedyskutować zapis dotyczący współuczestnictwa; czy polega ono wyłącznie na biernym opiniowaniu, czy także obejmuje funkcje kreatywne. Jako przykład można wskazać bardzo aktualnie ważny sektor energetyki odnawialnej, który wymaga wspomagania i koordynacji z różnych poziomów.

Zdecydowanie jednoznacznych efektów można oczekiwać z tytułu dawno oczekiwanej propozycji określenia ustawowego terminu uchwalenia przez gminy założeń do planów zaopatrzenia w energię oraz terminów ich aktualizacji.

W stanowisku Konwentu Marszałków proponuje się więc rozdzielenie funkcji opiniowania na powiaty – w zakresie współpracy międzygminnej - i samorządy województw – w zakresie zgodności z polityką energetyczną państwa. Taka opcja pozwala na prowadzenie regionalnej polityki energetycznej – w ramach polityki energetycznej państwa.

 

- Powierzenie opiniowania planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się dystrybucją energii elektrycznej pod kątem zgodności z dokumentami i planami lokalnymi właściwym wójtom, burmistrzom bądź prezydentom jest propozycją słuszną, ale winna dotyczyć planów rozwoju wszystkich przedsiębiorstw zajmujących się dystrybucją nośników energii. Władze gminne, dysponujące wszystkimi dokumentami planistycznymi ze swojego obszaru, mają pełne możliwości przygotowania wartościowo merytorycznej opinii. W takiej sytuacji pozostawienie zarządom województw czynności opiniowania planów rozwoju w dotychczasowym zakresie można postrzegać jako brak konsekwencji - w sytuacji przeniesienia wymienionych wyżej kompetencji z województw na powiaty, skutkującym odcięciem od ważnych źródeł informacji. Opiniowanie przez zarządy województw będzie miało sens jedynie w przypadku dysponowania przez nie dokumentami w oparciu o które opinie mają być wydawane.

Wśród innych zadań z dziedziny energetyki, zapisanych w obowiązującej ustawie i utrzymanych w projekcie jej nowelizacji, warto zwrócić uwagę na opiniowanie przez zarząd województwa, na wniosek Urzędu Regulacji Energetyki, wniosków o udzielenie podmiotom gospodarczym koncesji na wytwarzanie, przesył lub dystrybucję energii. Wnioski dotyczą zarówno przedsiębiorstw działających w skali wybitnie lokalnej, jak i przedsiębiorstw obejmujących swoją działalnością obszar wykraczający poza dane województwo. Opiniowanie to nie ma związku z realizowaną przez dane województwo polityką energetyczną, dotyczy jedynie kwestii formalnych, które wymagają informacji szczegółowych, najczęściej nie będących w posiadaniu władz regionalnych. Wydaje się, że właściwszym adresatem wniosków o opinie byłyby właściwe gminy, a jeżeli województwa, to w określonych przypadkach. Ponadto, zarząd województwa wydając opinię, bierze na siebie część odpowiedzialności w kwestii w której posiada znikomy dostęp do istotnych informacji.

 

Powyższe stanowisko należy przedstawić Ministrowi Gospodarki, odpowiednim Komisjom Sejmu i Senatu. Związkowi Województw RP, Związkowi Powiatów Polskich, Związkowi Miast Polskich, Związkowi Gmin Wiejskich oraz Unii Metropolii Polskich.