ZARYS STANOWISKA MARSZAŁKÓW WS. PRZYSZŁOŚCI POLITYKI SPÓJNOŚCI PO ROKU 2013

 

Rok 2007 jest niezwykle ważny dla polskich województw. Z jednej strony konieczna była intensyfikacja wysiłków ukierunkowanych na optymalne wykorzystanie środków z funduszy strukturalnych w ramach środków zaprogramowanych na okres 2004-2006. Z drugiej zaś trwały przygotowania do sprawnego uruchomienia programów regionalnych w ramach perspektywy finansowej 2007-2013, które w ciągu tego roku stanowiły przedmiot negocjacji z Komisją Europejską. Jednocześnie wraz z publikacją przez Komisję Europejską w dniu 30 maja 2007 roku Czwartego raportu na temat spójności gospodarczej i społecznej otwarta została debata w sprawie przyszłości polityki spójności UE, która skłania do pogłębionej refleksji i formułowania wizji o charakterze długookresowym.

Dyskusja w sprawie przyszłości polityki spójności UE odbywać się będzie w ramach debaty o znacznie szerszym zakresie, która będzie dotyczyła przeglądu budżetu UE planowanego na lata 2008-2009. Bez wątpienia Unia Europejska musi dokonać oceny skuteczności polityk wspólnotowych finansowanych z unijnego budżetu. Wynika to z faktu, iż stoi przed nią wiele nowych wyzwań, takich jak globalizacja, zmiany klimatyczne, czy też problemy demograficzne. Rezultatem przeglądu powinna być odpowiedź na pytanie, czy walka z tymi wyzwaniami powinna być współfinansowana z budżetu UE, a jeśli tak to, czy będą się do tego nadawały istniejące już instrumenty, czy też trzeba będzie stworzyć nowe.

Polska, a tym samym jej regiony, ze względu na swój poziom rozwoju gospodarczego i społecznego, są i jeszcze długo będą znaczącym beneficjentem polityki spójności. Kształt tej polityki w bezpośredni sposób wpłynie na ich sytuację gospodarczą i społeczną. Wsparcie finansowe z polityki spójności, obok udziału w Jednolitym Rynku UE, stanowi istotny bodziec dla powodzenia procesu doganiania i wyrównywania szans (catching-up). Tym samym polityka spójności przyczynia się do pogłębienia Jednolitego Rynku UE i większego powiązania regionów wszystkich państw członkowskich (w tym Polski) z gospodarką europejską i światową.

Powodzenie tego procesu w Polsce i pozostałych nowych państwach członkowskich leży w interesie nie tylko tych państw, ale jest także jednoznacznie korzystne dla całej UE. Fundusze polityki spójności przyczyniają się do rozwoju regionalnych biegunów wzrostu na całym obszarze UE. Równomierny rozwój działalności gospodarczej w poszczególnych państwach UE zapobiega podziałowi Unii Europejskiej na gospodarcze centrum i peryferie. Tym samym przyczynia się do ograniczenia napięć o charakterze społecznym oraz ogranicza ryzyko powstania białych plam na gospodarczej mapy Europy. Co więcej, bez spójności rozumianej nie tylko w sensie ekonomicznym, społecznym i terytorialnym, ale również w wymiarze politycznym Europa będzie miała problemy w formułowaniu wspólnych odpowiedzi na nowe wyzwania.

Priorytetowy charakter zasady solidarności musi być zachowany przy dokonywaniu reformy polityki spójności. Nowe wyzwania, przed którymi stoi UE będą w dużej mierze miały wpływ na sytuację regionów i dlatego w walce z tymi wyzwaniami należy się posłużyć instrumentami polityki spójności. Tym samym instrumenty polityki spójności powinny stanowić podstawę odpowiedzi na wyzwania przyszłości.

Efektywność polityki spójności powinna być oceniana nie tylko przy użyciu kryteriów ekonomicznych. Należy także brać pod uwagę pozaekonomiczną wartość dodaną polityki spójności. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługuje wpływ funduszy strukturalnych na poprawę jakości funkcjonowania systemu instytucjonalnego w państwach członkowskich na poziomie regionalnym. Nie można zapominać, że dzięki wymogowi programowania działań polityki spójności, regiony w Polsce wdrażają nowoczesne programy rozwoju, które obejmują zadania finansowane także z innych źródeł niż budżet europejski.

Z punktu widzenia polskich województw priorytetowy charakter wśród przedsięwzięć współfinansowanych ze środków polityki spójności powinny mieć działania prorozwojowe ukierunkowane na realizację priorytetów Strategii Lizbońskiej, takie jak:

  • inwestycje w kapitał ludzki i zwiększanie szeroko rozumianych zdolności adaptacyjnych pracowników,
  • inwestycje infrastrukturalne (transport i ochrona środowiska),
  • poprawa otoczenia i warunków do rozwoju przedsiębiorczości i innowacji,
  • wpieranie sektora badań i rozwoju.

Dotychczasowe doświadczenia wskazują na wysoką skuteczność i efektywność polskich województw we wdrażaniu środków z funduszy strukturalnych. Dlatego też przyszły kształt polityki spójności powinien opierać się na zdecentralizowanym systemie wdrażania. Zasada partnerstwa powinna ulec znacznemu wzmocnieniu również na etapie programowania środków z funduszy strukturalnych, które będą wdrażane poza regionalnymi programami operacyjnymi.

Konieczne jest dalsze zmniejszanie obciążeń administracyjnych związanych z wdrażaniem programów współfinansowanych ze środków pochodzących z funduszy strukturalnych. Polityka regionalna stanowi wizytówkę Unii w najbardziej odległych społecznościach lokalnych Europy. UE nie może kojarzyć się głównie z biurokracją.

Polskie regiony z zadowoleniem przyjmują wzmocnienie wymiaru terytorialnego polityki spójności. W tym kontekście szczególną uwagę należy zwrócić na takie zagadnienia jak:

  • wspieranie rozwoju miast pełniących funkcje lokalnych biegunów wzrostu,
  • zwiększanie dostępu do usług publicznych, dzięki któremu niwelowane będzie zróżnicowanie poziomu i jakości życia między miastem a obszarami wiejskimi.

Rzeczywista integracja Europy nie jest możliwa bez wspierania współpracy przygranicznej, która również w przyszłości powinna stanowić priorytet w ramach europejskiej współpracy terytorialnej. Także regiony, które nie graniczą z regionami z innych państw członkowskich powinny korzystać z wartości dodanej płynącej z kontaktów z partnerami zagranicznymi. Dlatego też na wsparcie zasługują również wszelkie działania nastawione na wymianę doświadczeń, które wspierane powinny być w ramach programów współpracy międzyregionalnej i transnarodowej.

Utrzymanie obowiązujących obecnie podstawowych zasad polityki spójności jest niezbędne dla osiągnięcia celów jakie stoją przed polskimi regionami oraz przed całą Unią Europejską. Reforma budżetu Unii i reforma polityki spójności nie mogą zagrozić sprawnemu realizowaniu tych celów, związanych także z praktyczną realizacją zasady solidarności europejskiej.