w sprawie: konieczności wprowadzenia zintegrowanego i kompleksowego systemu gospodarki odpadami.

 

Zarządzanie w gospodarce odpadami stanowi jeden z najtrudniejszych i najpilniejszych do rozwiązania problemów środowiskowych w naszym kraju. Polska, w rozmowach akcesyjnych wynegocjowała okresy przejściowe na osiągnięcie unijnych standardów w ochronie środowiska, w tym w gospodarce odpadami. Spełnienie zobowiązań wobec UE wymaga stworzenia kompleksowego systemu opartego na ograniczaniu powstawania odpadów, ich odzysku i recyklingu, które prowadzić będą do minimalizowania składowania odpadów. Jednym z istotnych elementów tego systemu jest odzysk energii z odpadów. Składowane powinny być jedynie pozostałości z przetwarzania odpadów.
Blisko czteroletni okres naszego członkostwa w Unii Europejskiej udowodnił, że bez podjęcia zmian prawno-organizacyjnych w gospodarce odpadami komunalnymi i wprowadzenia kompleksowych rozwiązań technicznych nie będziemy w stanie jako kraj wypełnić w stosownym czasie zobowiązań w zakresie osiągnięcia standardów w tej dziedzinie.
Według art.226 Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Komisja Europejska ma prawo wszcząć wobec państwa niedotrzymującego warunków umowy akcesynej postępowanie w Trybunale Sprawiedliwości, a kary zasądzone z tego tytułu mogą wynosić nawet do 260 tys. euro dziennie.
„Sprawozdanie z realizacji krajowego planu gospodarki odpadami za okres od 29 października 2002 r. do 29 października 2004 r.” wykazało niewielki postęp w zakresie poprawy gospodarki odpadami, w szczególności odpadami komunalnymi i komunalnymi osadami ściekowymi. W Krajowym Planie Gospodarki Odpadami zawarto szereg rekomendacji, z których tylko część została zrealizowana.
Jedynie podjęte w trybie pilnym działania pozwolą nam uniknąć stopniowo narastających problemów w dziedzinie gospodarki odpadami, a w konsekwencji kar, które grożą nam ze strony UE za niedotrzymanie zadeklarowanych zobowiązań.
Konieczne jest więc, zdecydowane przyspieszenie działań, zaktywizowanie samorządów, przedsiębiorców i wszystkich środowisk zarówno naukowo-technicznych jak i społecznych, a także mediów kształtujących postawy społeczne, tak by rozwiązywanie tych niezmiernie ważnych problemów stało się priorytetem.
Wiodącą rolę powinno pełnić Ministerstwo Środowiska, które w środkach masowego przekazu mogłoby wskazywać właściwe kierunki postępowania. Edukacja ekologiczna powinna być skierowana do szerokich rzesz obywateli, w tym również do decydentów.
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami (KPGO 2010) uchwalony przez Radę Ministrów w 2006 roku wyznaczył strategię działań zmierzających do budowy nowoczesnej gospodarki odpadami opartej o kompleksowe rozwiązania regionalne i sieć instalacji zapewniających osiągnięcie wyznaczonych celów. Wynika z nich konieczność rozwoju przedsięwzięć związanych z odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów tak, by zagwarantować redukcję składowanych odpadów ulegających biodegradacji. Z dokumentu tego wynika także pilna potrzeba rozwoju selektywnej zbiórki odpadów dla ich odzysku i recyklingu, w tym odpadów opakowaniowych, odpadów wielkogabarytowych, odpadów budowlanych a także odpadów niebezpiecznych wchodzących w strumień odpadów komunalnych.
Aby zapewnić szybką realizację powyższych celów warunkiem niezbędnym jest zapewnienie gminie własności odpadów. Nieodzownym elementem docelowego, kompleksowego systemu gospodarki odpadami komunalnymi staje się również termiczne przekształcanie odpadów wprowadzone szczególnie dla województw wysoko uprzemysłowionych i zurbanizowanych, jak np. województwo śląskie. Przemawiają za tym następujące argumenty:

  • zastosowanie termicznego przekształcania odpadów jest jedną z szans wywiązania się z zobowiązań wobec UE i polskiego prawa w zakresie redukcji składowania odpadów ulegających biodegradacji;
  • konieczność – w niedalekiej przyszłości –składowania odpadów bez organiki;
  • możliwość wykorzystania energii z odpadów komunalnych w energetyce zawodowej.

W krajach Unii Europejskiej instalacje termicznego przekształcania odpadów komunalnych są bardzo szeroko stosowane – w sumie funkcjonuje około 370 instalacji, stanowiąc nieodłączny element funkcjonujących tam nowoczesnych systemów kompleksowego zagospodarowania odpadów. Podkreślić należy, że odpady komunalne są źródłem energii odnawialnej, traktowanej przez Unię Europejską na równi z energią słoneczną. Obecnie stosowane technologie termicznego przekształcania odpadów komunalnych są dopracowane i względnie bezpieczne.
W Polsce instalacje tego typu ciągle nie mogą znaleźć właściwego im miejsca w systemach gospodarki odpadami, napotykając na liczne bariery, głównie społeczne i ekonomiczne. Bez zastosowania instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych nie będzie możliwe w Polsce, zwłaszcza w dużych aglomeracjach miejskich, zrealizowanie – zapisanych w traktacie akcesyjnym – celów postawionych w zakresie gospodarki odpadami.
Konieczne jest uzyskanie akceptacji społecznej dla termicznego przekształcania odpadów. Istotne jest by przekazać społeczeństwu informację o szkodliwości spalania odpadów w paleniskach domowych i pokazać dobre praktyki postępowania z odpadami w gospodarstwach domowych.
Przeciętny mieszkaniec naszego kraju ma zanotowany w swojej świadomości nieprawdziwy obraz problemu termicznego przekształcania odpadów. Między innymi dlatego, że w mediach dominują doniesienia o tym, co się nie powiodło. W mediach powinno być więcej informacji dotyczących działań podejmowanych w celu rozwiązania problemu zagospodarowania odpadów, a szczególnie ich termicznego przekształcania. Celowym byłoby przygotowanie kampanii informacyjnej dotyczącej funkcjonujących termicznego kraju i za granicą instalacji termicznego przekształcania odpadów, skierowanej do całego społeczeństwa. W działania edukacyjne powinni być zaangażowani zarówno przedstawiciele organizacji pozarządowych, jednostek naukowo-badawczych, gmin, jak i producenci energii.
Nadmienić należy, że w polskich warunkach jest rzeczą bardzo ważną, aby przygotowując projekty instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych, kierowali się ku systemom sprawdzonym, których ilości wdrożeń są liczne, a doświadczenia eksploatacyjne są szeroko opisane i powszechnie dostępne. Należy jednocześnie wykorzystać możliwości instalacji, które już funkcjonują np. w istniejących cementowniach. Instalacje termicznego przekształcania odpadów powinny działać w układzie regionalnym i powinny zostać uwzględnione w planach zagospodarowania przestrzennego.