w sprawie Strategii Unii Europejskiej dla Regionu Morza Bałtyckiego

 

Wziąwszy pod uwagę:

a) Rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 16 listopada 2006 roku w sprawie Strategii dla Regionu Morza Bałtyckiego w ramach Wymiaru Północnego

b) Decyzję Rady Europejskiej z dnia 14 grudnia 2007 roku w sprawie powierzenia Komisji Europejskiej przygotowania projektu Strategii UE dla Regionu Morza Bałtyckiego

c) Stanowiska w sprawie Strategii przedstawione dotychczas przez niektóre państwa (w tym Szwecję, Finlandię i Polskę) oraz organizacje władz lokalnych lub regionalnych (np. w Szwecji i Finlandii).


Uznając, iż Region Morza Bałtyckiego:

a) cechuje się wysokim potencjałem gospodarczym i innowacyjnym, stawiającym go wśród globalnych liderów konkurencyjności
b) najszybciej w Europie podąża ku realizacji celów Strategii Lizbońskiej, czemu sprzyja m.in. wysoki poziom wykształcenia mieszkańców, znaczące nakłady na sferę B+R, obecność liczących się ośrodków naukowo-badawczych, wysoka stopa zatrudnienia, szybki rozwój społeczeństwa informacyjnego i obywatelskiego, a także skuteczne działania na rzecz zrównoważonego (racjonalnego) wykorzystania zasobów środowiskowych
c) wciąż stanowi jeden z najbardziej zróżnicowanych społecznie i gospodarczo obszarów Europy, w którym sąsiadują jedne z najbogatszych, jak też jedne z najbiedniejszych krajów i regionów europejskich, co w wielu przypadkach stanowi barierę w pełnym wykorzystaniu potencjału drzemiącego w Regionie
d) stanowi jeden z najcenniejszych w Europie obszarów pod względem wielkości bogactw naturalnych oraz bioróżnorodności
e) stanowi wyjątkowy w skali europejskiej i globalnej obszar intensywnego rozwoju różnorodnych form współpracy międzynarodowej na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, z bardzo dużym zaangażowaniem organizacji pozarządowych
f) ciągle stoi przed bardzo istotnym wyzwaniem związanym z potrzebą pogłębienia i poszerzenia współpracy z państwami spoza UE, szczególnie z Rosją, która powinna stać się integralną częścią Regionu
g) obejmuje wszystkie polskie regiony, które wnoszą wkład w jego rozwój, korzystając jednocześnie z sąsiedztwa bardziej rozwiniętych regionów i państw bałtyckich
h) staje się w coraz większym stopniu nie tylko wspólnotą państw, ale przede wszystkim wspólnotą regionów, które coraz wyraźniej decydują o jego obliczu.


Przedstawiamy niżej stanowisko w sprawie Strategii UE dla RMB podkreślając, że:

a) ma ono charakter wstępny i będzie podlegało konkretyzacji w toku dalszej dyskusji nad kształtem Strategii
b) jesteśmy gotowi do dalszego aktywnego włączenia się w partnerski proces uzgadniania i realizacji Strategii.


Strategia UE dla Regionu Bałtyckiego powinna uwzględnić poniższe kierunki działań:

a) Wzmocnienie realnej współpracy gospodarczej miedzy państwami Regionu
Istotne będzie tworzenie odpowiednich warunków dla wzrostu wymiany handlowej oraz wzajemnych inwestycji zagranicznych, a także dla pełnego wdrożenia zasad wspólnego rynku (m.in. w zakresie rynku pracy, swobody świadczenia usług i rozwoju międzynarodowej aktywności przedsiębiorstw). Realizacji tego celu sprzyjać będzie także globalny branding Regionu, jako atrakcyjnej destynacji turystycznej, inwestorskiej, edukacyjnej.
b) Przełamanie deficytu współpracy uniwersyteckiej, zarówno na płaszczyźnie edukacyjnej, jak i naukowej, w tym badawczo-rozwojowej.

Proces ten powinien być wsparty m.in. poprzez:

  • wymianę naukowców i studentów, ze szczególnym uwzględnieniem relacji
  • między starymi i nowymi państwami członkowskimi
  • upowszechnienie międzynarodowych studiów bałtyckich
  • pogłębianie transgranicznej współpracy między instytucjami naukowymi i uniwersytetami


c) Inicjatywy stymulujące rozwój współpracy w dziedzinie przedsiębiorczości i innowacji.
Chodzi tu przede wszystkim o rozwój współpracy między podmiotami gospodarczymi i naukowo-badawczymi w oparciu o inicjatywy klastrowe. Tworzenie oraz wzmacnianie tzw. klastrów bałtyckich, w takich obszarach, jak: biotechnologia, ekologia, energetyka, informatyka, przemysł spożywczy, jest dla Regionu Bałtyckiego kluczową szansą na utrzymanie lub wzmocnienie jego silnej globalnej pozycji konkurencyjnej.
Strategicznym interesem polskich regionów jest intensywna współpraca z sąsiadującymi regionami bałtyckimi, które należą do najbardziej dynamicznych na świecie w zakresie B+R i rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Polskie regiony powinny dążyć do tego, aby „wprząc się" w efektywnie działające struktury i mechanizmy generowania, dyfuzji i komercjalizacji innowacji, rozwinięte mocno w krajach skandynawskich.

d) Poprawa dostępności i spójności transportowej Regionu
Chodzi tu o takie usprawnienie powiązań transportowych, które przełożą się w dalszej perspektywie na wzmocnienie relacji gospodarczych. W tym celu niezbędne jest zapewnienie:

  • lepszych powiązań Regionu z południem Europy oraz ze Środkowym i Dalekim Wschodem
  • poprawy funkcjonalności i przepustowości najważniejszych transgranicznych odcinków sieci transportowej (w tym odcinków sieci TEN-T), które w wielu przypadkach stanowią istotne utrudnienia w swobodnym prowadzeniu wymiany handlowej i przemieszczaniu się obywateli
  • rozwoju bałtyckich autostrad morskich, ze szczególnym uwzględnieniem potencjału południowej części Regionu, gęstej sieci połączeń żeglugowych, a także konieczności odciążenia lądowego układu transportowego na kierunku Wschód-Zachód
  • umożliwienie swobodnej żeglugi morskiej na Bałtyku, która jest obecnie niemożliwa w związku z nieuzasadnionymi restrykcjami na Zalewie Wiślanym w ramach wspólnej przestrzeni morskiej, należy uprościć formalności dla wewnątrz unijnego transportu morskiego tak, aby stworzyć system zbliżony do tego, jaki obowiązuje w UE dla transportu samochodowego, kolejowego i żeglugi śródlądowej)
  • silniejszych bezpośrednich ekonomicznych powiązań kluczowych portów i miast bałtyckich, które w jeszcze większym stopniu powinny stać się ośrodkami stymulującymi rozwój w otaczających je regionach, a także na poziomie ponadregionalnym (a nawet krajowym).


e) Rozwój turystyki zrównoważonej w oparciu o specyficzne zasoby środowiskowe
Chodzi tu zwłaszcza o budowanie różnorodnych sieciowych produktów turystycznych (np. tzw. Zielonego Pierścienia Bałtyku), które umożliwią zrównoważone wykorzystanie  m.in. potencjału pojezierzy, czy obszarów NATURA 2000 w Regionie. Oczywiście, obszary te wymagają szczególnego traktowania i takiego wsparcia rozwoju potencjału gospodarczego, które będzie spełniało surowe wymagania ekologiczne.

f) Stworzenie fundamentów bałtyckiej wspólnoty obywatelskiej
Region osiągnął „masę krytyczną" dla rozwoju różnorodnych (różnokierunkowych) form współpracy sprzyjających tworzeniu bałtyckiej wspólnoty obywatelskiej. Potencjał ten należy teraz skutecznie uruchomić i odpowiednio spożytkować. W szczególności współpraca miast bałtyckich w ramach sieci kontaktów bliźniaczych jest wielką - dotychczas nie w pełni wykorzystywaną — szansą rozwoju na wielu płaszczyznach.
Współpraca miast może przynieść wymierne korzyści m.in. w zakresie:

  • kontaktów międzyludzkich (działania typu people-to-people) w sferze edukacji, nauki, kultury, sportu, wymiany młodzieżowej itd.
  • kontaktów gospodarczych, przeradzających się z czasem m.in. w aktywizację żeglugi turystycznej, rozwój portów, czy też wymiany handlowej – owocującej często bezpośrednimi inwestycjami wzajemnymi.


Dodatkowo, bałtycki potencjał (skłonność do) współpracy należy w jeszcze większym stopniu ukierunkowywać na poprawę jakości sąsiedztwa w Rosją, głównie z Obwodem Kaliningradzkim, który stanowi obszar potencjalnego silnego rozwoju kontaktów między UE z Rosją. Ważną rolę w tym procesie będą miały do odegrania zarówno organizacje pozarządowe, jak też społeczności i władze lokalne.

g) Wspólna przestrzeń morska na rzecz lepszego zarządzania zasobami
Należy utworzyć wspólną przestrzeń morską, w której dotychczas realizowane sektorowe (często sprzeczne) polityki wspólnotowe zostaną zastąpione podejściem bardziej zintegrowanym i o szerszym zasięgu geograficznym (obejmującym także strefę brzegową od strony lądu).
Podejście to powinno objąć wszelkie zagadnienia związane z korzystaniem z Bałtyku i jego zasobów, w tym m.in.:

  • nowe użytkowanie przestrzeni morskich, także pod kątem wykorzystania energetycznego
  • podniesienie bezpieczeństwa żeglugi, m.in. w związku z rosnącymi przewozami ropy naftowej (koncepcja żeglugi inteligentnej).


Istotne jest także stworzenie silnych merytorycznych (naukowych) podstaw do dyskusji nt. sposobów przeciwdziałaniu zanieczyszczeniu wód Bałtyku. Chodzi o to, aby ten problem rozwiązać jak najszybciej i skutecznie, a także z uwzględnieniem realnego oddziaływania poszczególnych państw oraz ich możliwości ekonomicznych i poziomu rozwoju.

W tym kontekście warto szczególnie podkreślić to, że polskie rolnictwo nie jest głównym trucicielem wód w Regionie Bałtyckim, co wynika z faktu, iż w przeliczeniu na mieszkańca Polski kieruje do wód 10 razy mniej związków azotu i fosforu niż średnio każde z państw UE.

Przewodniczący
Konwentu Marszałków Województw RP
Władysław Husejko